Pałac Staszica w ogniu. Zdjęcia z Powstania Warszawskiego

W 75. rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego przypominamy fotografie z Archiwum PAN. Widać na nich m.in. zniszczony Pałac Staszica, pobliski kościół św. Krzyża oraz pomnik Mikołaja Kopernika uszkodzony przez kule.

Pałac Staszica pełnił rolę placówki powstańczej. Z uwagi na lokalizację miał znaczenie strategiczne i stanowił doskonały punkt obserwacyjny. Był bazą Batalionu „Harnaś” (uczestniczącego m.in. w udanej akcji na budynki Komendy Policji i kościół św. Krzyża) oraz żołnierzy z Grupy Bojowej „Krybar” (rozbitej w czasie ataków na Pałac Namiestnikowski i Uniwersytet Warszawski).

6 września 1944 roku budynek został opanowany przez Niemców, a po powstaniu spalony. Uszkodzony pomnik Mikołaja Kopernika hitlerowcy wywieźli z Warszawy. Po wojnie monument odnaleziono na Śląsku. Przewieziono go do zrujnowanego miasta i prowizorycznie ustawiono w 1945 r. na zniszczonym cokole.

Pałac Staszica odbudowano w latach 1946‒1950. Był on pierwszą siedzibą Polskiej Akademii Nauk. Dziś mieści się tu Archiwum PAN oraz kilka instytutów.

Spalony pałac, przed budynkiem kilka osób

Zniszczony Pałac Staszica. 1944. Fot. PAN Archiwum w Warszawie (autor nieznany)

Grupa powstańców na klatce schodowej pałacu

Obrońcy Pałacu Staszica. 23 sierpnia 1944. Fot. Sylwester Braun „Kris” / PAN Archiwum w Warszawie

Krakowskie Przedmieście w trakcie powstania, unosi się dym i kurz

Widok z okien 2. piętra Pałacu Staszica na Krakowskie Przedmieście. 23 sierpnia 1944, poranek. Parę godzin później niemiecki pocisk odstrzelił łokieć Mikołajowi Kopernikowi. Fot. Sylwester Braun „Kris” / PAN Archiwum w Warszawie

Pomnik na tle ruin miasta

Zniszczony pomnik Mikołaja Kopernika na tle zburzonego pałacu Zamoyskiego. 1945. Fot. PAN Archiwum w Warszawie (autor nieznany)

Płonący kościół św. Krzyża, widać też pomnik Kopernika

Kościół św. Krzyża w ogniu. Ok. 4 września 1944. Fot. Jerzy Tomaszewski „Jur” / PAN Archiwum w Warszawie

Pałac Staszica widziany ze schodów kościoła św. Krzyża

Cokół przed kościołem św. Krzyża bez figury Chrystusa. W tle zniszczony Pałac Staszica. 1945. Fot. PAN Archiwum w Warszawie (autor nieznany)

Źródło informacji i zdjęć: PAN Archiwum w Warszawie